Tygodnik Ciechanowski

Środa, 26 lutego 2020

Radzanów: Synagoga czeka na remont

13.03.2007 08:00:00

Żeby uratować synagogę w Radzanowie, trzeba mieć pieniądze na jej remont i pomysł na zagospodarowanie obiektu. Na razie nie ma ani jednego, ani drugiego.
Radzanowska świątynia żydowska – podczas ostatniej wojny w znacznym stopniu zniszczona przez okupanta niemieckiego – w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku została odnowiona na koszt państwa. W 1986 roku stała się siedzibą Gminnej Biblioteki Publicznej. Pełniła tę funkcję do 2001 roku, kiedy to władze gminy wyprowadziły z niej książnicę (pękające ściany, wysokie koszty ogrzewania). Od tamtej pory budynek jest nieużytkowany.
Tymczasem dwa lata temu synagogę przejęła – na mocy ustawy z 27 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Gmin Wyznaniowych Żydowskich – Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie. W jakiś czas potem przekazała ją Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.
Wójt Andrzej Wójcik nie widzi powodów, by biblioteka nie mogła wrócić do synagogi. Znalazłoby się tam też miejsce dla małej pracowni internetowej, a także stałej wystawy o historii Żydów radzanowskich czy nawet mazowieckich.
Inna propozycja wójta: obiekt mógłby być ośrodkiem spotkań, dialogu, tradycji polsko-żydowskich.
Warunek: najpierw trzeba wyremontować synagogę.
- Ta nieruchomość nie jest  już naszą własnością, nie możemy więc w nią inwestować – zaznacza Andrzej Wójcik.
Kilka lat temu Urząd Gminy zamówił ekspertyzę techniczną budynku. Wynika z niej, że należy wzmocnić fundamenty i ściany. Zresztą gołym okiem widać na nich szczeliny. Na domiar złego synagoga leży przy rynku – narażona jest na drgania, jakie powstają na skutek przejeżdżających tędy ciężkich samochodów.
Remont – oszacował rzeczoznawca – kosztowałby jakieś 400 tys. zł. Tak czy inaczej, jeśli nie zostaną podjęte prace zabezpieczające, budynek może się zawalić.
Zdaje sobie sprawę z tego Monika Krawczyk, dyrektor Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. - Naszym priorytetem są cmentarze. W Polsce mamy ich 1200. Wszystkie wymagają opieki – uprzedza moje pytanie.
Dodaje, że staraniem FODŻ i innych instytucji odnowiono i ogrodzono między innymi cmentarz żydowski w pobliskim Strzegowie.
Fundacja na swoich stronach internetowych ogłasza, że poszukuje „partnerów zainteresowanych współpracą w zakresie godnego wykorzystania nieruchomości” – synagogi w Radzanowie.
Co to znaczy? Według dyrektor FODŻ może być na przykład tak: partner na własny koszt remontuje budynek (jest zabytkiem), a potem go wykorzystuje, przez określony czas nie płacąc czynszu.
Założenie „godne wykorzystanie” oczywiście wyklucza taki sposób użytkowania, który by naruszał powagę  domu modlitwy.
Dyrektor Krawczyk podaje przykłady Kraśnika i Klimontowa. W pierwszym z tych miast zabezpieczono synagogę i uporządkowano otaczający ją teren. W budynku znajduje się m.in. galeria fotografii przedstawiających losy świątyni. W dodatku Kraśnik położony jest na Szlaku Chasydzkim.
Synagoga w Klimontowie z kolei stała się  miejscem przedstawień teatralnych i wystaw prac plastycznych.
Radzanów jest w gorszej w gorszej sytuacji. Niełatwo będzie znaleźć kogoś, kto by zdecydował się odrestaurować i  zagospodarować synagogę w niedużej miejscowości, położonej z dala od miast i ważnych szlaków komunikacyjnych.
Tę świątynię wzniesiono – z czerwonej cegły – w 1907 roku w miejscu starej, drewnianej bożnicy. Przez trzydzieści następnych lat   była świadectwem prężności tamtejszej wspólnoty żydowskiej. W czasie ostatniej wojny światowej zdewastowali ją Niemcy. Po 1945 roku urządzono w niej magazyn nawozów sztucznych. Odżyła w latach osiemdziesiątych, kiedy to ulokowano w niej bibliotekę. Teraz znowu popada w ruinę.
Jest interesującym zabytkiem – z elementami stylu mauretańskiego – jednym z nielicznych tego rodzaju na Mazowszu. Zbudowana została na planie prostokąta. Z przedsionka, usytuowanego po zachodniej stronie, wchodzi się do głównej sali modlitwy. Zachowała się w niej drewniana balustrada galerii dla kobiet.
K.J.
Fot. Krzysztof Jakubowski

autor: K.Jakubowski

Komentarze Internautów (0)dodaj komentarz

Na razie nikt nie skomentował tego artykułu, aby wziąć udział w dyskusji, należy dodać komentarz